แนวทางการเขียนคู่มือ นโยบายและขั้นตอนการปฎิบัติงานฝ่ายรังสีวิทยา
โดย นาย ธนาการ อภิวัฒนเดช
ผู้จัดการฝ่ายรังสีวิทยา โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์

ตัวอย่างที่ 6 : นโยบายความปลอดภัยทางรังสี

วัตถุประสงค์

1. เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับบริการทางรังสีวินิจฉัย รังสีรักษาอย่างปลอดภัย
2. ป้องกันมิให้พนักงาน หรือบุคคลอื่น ๆ ทั่วไปได้รับรังสีโดยไม่จำเป็น
3. เพื่อควบคุมสภาวะฉุกเฉินทางรังสีให้กลับสู่สภาวะปกติ
ขอบข่าย ใช้กับฝ่าย รังสีวิทยา และแผนกรังสีรักษา
คำจำกัดความ

1. รังสีแพทย์ หมายถึง การใช้รังสีในการวินิจฉัย หรือรักษาโรค
2. สภาวะฉุกเฉินทางรังสี หมายถึง สภาวะที่ไม่สามารถควบคุมปริมาณรังสีให้อยู่ ในที่กำบังอย่างปลอดภัยได้
3. mSv คือ หน่วยปริมาณรังสีในการป้องกันอันตรายจากรังสี

เอกสารอ้างอิง

1. Recommendations of ICRP 1987
2. Protection of the Patient in Radiation Therapy ICRP No.44 , 1985
รายละเอียด

1. หลักการทั่วไปในการป้องกันอันตรายจากรังสีเท่านั้น
1.1 การใช้รังสีภายในโรงพยาบาล ต้องได้รับการควบคุมดูแล โดยพนักงานที่มีความ
รู้ด้านการป้องกันอันตรายจากรังสีเท่านั้น
1.2 หน่วยงานต้องจัดหาให้มีอุปกรณ์ในการวัดรังสีให้แก่พนักงานประจำตัวบุคคล
(Film Badge) ที่ทำงานเกี่ยวข้องกับการใช้รังสี และเก็บบันทึกผลปริมาณรังสีที่ได้รับ ซึ่งควรมีค่าไม่เกิน 400 mSv ต่อ เดือน
1.3 พนักงานต้องควบคุมให้ปริมาณรังสี โดยจำกัดขอบเขตเฉพาะเท่าที่จำเป็นเท่านั้น และใช้อุปกรณ์ป้องกันรังสีในส่วนที่เป็นอวัยวะสำคัญ เช่น อวัยวะสืบพันธุ์ ปิดกั้นรังสีให้แก่ผู้ป่วยเท่าที่จะทำได้
1.4 ระวังหลีกเลี่ยงไม่ให้สตรีตั้งครรภ์ และเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี ได้รับรังสีโดยไม่จำเป็น
1.5 พนักงานหญิงที่ตั้งครรภ์ ต้องแจ้งให้ผู้บังคับบัญชาทราบ เพื่อที่จะได้ปฏิบัติงานในตำแหน่งที่จำกัดปริมาณรังสีไม่ให้ได้รับหรือมีโอกาส ได้รับรังสีน้อยที่สุด ผลของการวัดค่าปริมาณรังสีที่ได้รับต้องมีค่าไม่เกิน 400 mSv ต่อเดือนในช่วงที่ตั้งครรภ์
1.6 พนักงานต้องปิดประตูห้องทุกครั้งที่ให้บริการทางรังสีแก่ผู้ป่วย และห้ามไม่ให้มีบุคคลอื่น นอกจากผู้ป่วยอยู่ในห้องเว้นแต่กรณีจำเป็น พนักงานต้องจัดหาวัสดุที่สามารถป้องกันรังสีให้บุคคลนั้น
1.7 พนักงานต้องติด Film Badge ทุกครั้งขณะปฏิบัติงาน และไม่เก็บ Film Badge ในบริเวณที่มีรังสี และทำการเปลี่ยน Film Badge ใหม่ทุกเดือน
1.8 ถ้าพนักงานผู้ใดได้รับปริมาณเกินกว่าค่าที่กำหนด
1.8.1 ต้องรายงานให้ผู้บังคับบัญชาทราบทันที
1.8.2 ผู้บังคับบัญชามีหน้าที่สอบสวนหาสาเหตุ
1.8.3 ผู้บังคับบัญชาต้องจัดให้พนักงานที่ได้รับปริมาณรังสีเกินค่าที่กำหนด ทำงานในตำแหน่งที่ไม่เกี่ยวข้องกับรังสี โดยระยะเวลาขึ้นกับปริมาณรังสีที่ได้รับเกิน
2. เหตุฉุกเฉินทางรังสี แบ่งได้เป็นดังนี้
2.1 สาเหตุจากเครื่องกำเนิดรังสีหรือเครื่องควบคุมขัดข้อง พนักงานผู้อยู่ในเหตุการณ์ ต้องรับแจ้ง
ให้ผู้บังคับบัญชาทราบทันที และปฏิบัติตามขั้นตอน ดังนี้
2.1.1 รีบนำผู้ป่วยออกจากบริเวณที่มีรังสีทันที
2.1.2 ปิดประตูห้องหรือหาฉากมากำบังรังสีให้อยู่ในบริเวณที่จำกัด และตัดกระแสไฟฟ้าที่เกี่ยวข้องกับเครื่องกำเนิดรังสีหรือเครื่องควบคุม
2.1.3 นำเครื่องวัดรังสีแบบสำรวจตรวจสอบปริมาณรังสีที่รั่วไหล บันทึกค่าปริมาณรังสีและติดป้ายเตือน “เขตรังสี”
2.1.4 แจ้งช่างหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้มาทำการแก้ไขเครื่องควบคุม ให้อยู่ในสภาวะปกติ
2.2 สาเหตุจากการเปรอะเปื้อนของสารกัมมันตรังสี พนักงานผู้อยู่ในเหตุการณ์ต้องแจ้งให้
ผู้บังคับบัญชาทราบทันที และปฏิบัติตามขั้นตอนดังนี้
2.2.1 สำรวจวัดปริมาณรังสีที่เปรอะเปื้อน บันทึกชนิดของสารรังสี วัน-เวลา ค่าปริมาณรังสี
2.2.2 จำกัดบริเวณที่รังสีเปรอะเปื้อน หาฉากตะกั่วมากำบัง แสดงการปิดกั้นบริเวณนั้นไว้
2.2.3 สวมถุงมือใช้กระดาษซับ ซับสารละลายรังสีป้องกันการแผ่กระจายก่อนแล้วทำการเช็ดสารรังสีนั้นจากรอบนอกเข้ามาด้านในหลายรอบจนหมด ทิ้งถุงมือและกระดาษที่เช็ดลงในถังขยะกำจัดกากรังสี
2.2.4 ทำการสำรวจวัดค่าปริมาณรังสีอีกครั้ง จดบันทึกค่าปริมาณรังสีที่เหลืออยู่และติดป้ายแสดงไว้ พร้อมทั้งคำนวณวัน-เวลา ที่สารรังสีจะสลายตัว หมดจนอยู่ในระดับที่ปลอดภัย
2.2.5 การกระทำต้องปฏิบัติอย่างรวดเร็ว พยายามให้สารรังสีที่เปรอะเปื้อนอยู่ห่างจากตัวผู้ที่ปฏิบัติหรือกระทำโดยมีฉากกำบังรังสีระหว่างสารรังสีกับผู้ปฏิบัติ
2.2.6 กรณีที่มีสารรังสีเปรอะเปื้อนตามเสื้อผ้าและร่างกายให้ถอดเสื้อออก ส่วนของร่างกายให้ซับและล้างด้วยน้ำสบู่อ่อน สำรวจวัดปริมาณรังสีที่เปรอะเปื้อนจนอยู่ในระดับที่ปลอดภัย
3. ส่ง Film Badge ประจำตัวพนักงานให้กรมวิทยศาสตร์การแทพย์วิเคราะห์ปริมาณรังสีที่ได้รับ
เป็นประจำทุกเดือน

ที่	รายชื่อบันทึกคุณภาพ	สถานที่เก็บ	วิธีการเก็บ	ระยะเวลาเก็บ
1	ผลการวัดค่าปริมาณรังสีประจำตัวบุคคล	ฝ่ายรังสีวิทยา	วัน / เดือน / ปี	1 ปี

ภาคผนวก ไม่มี